საქსტატის სტატისტიკური კითხვარი: რას გიგზავნით საქსტატი და რა მოჰყვება უპასუხობას

საქართველოში ბიზნესის მფლობელების უმეტესობა საქსტატს შემთხვევით ხვდება. მოდის წერილი ან ელფოსტა საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახურისგან, თან ერთვის ფორმა ათეულობით სტრიქონით: ბრუნვა, დასაქმებულები, ხელფასები, ძირითადი საშუალებები, მარაგები. გარეგნულად საგადასახადო დეკლარაციას წააგავს. არ არის. ის სხვა უწყებიდან მოდის, სხვა კანონის საფუძველზე, საკუთარი ვადითა და საკუთარი სანქციით.

ქვემოთ განხილულია, რა არის სტატისტიკური კითხვარი სინამდვილეში, ვის ეგზავნება და როგორ უნდა მოიქცეთ.

რა არის კითხვარი

საქსტატი აწარმოებს ქვეყნის ოფიციალურ სტატისტიკას: მშპ-ს, ბიზნეს სექტორის მაჩვენებლებს, დასაქმებასა და ხელფასებს, ინვესტიციებს, ენერგეტიკისა და ტურიზმის მონაცემებს. ეს რიცხვები ნაწილობრივ ადმინისტრაციული წყაროებიდან იკრიბება (საგადასახადო და საბაჟო მონაცემები, ბიზნეს რეგისტრი), ნაწილობრივ კი პირდაპირ კომპანიებისგან.

პირდაპირი ნაწილი სწორედ სტატისტიკური გამოკვლევაა. საქსტატი ბიზნეს რეგისტრიდან ირჩევს შერჩევას და თითოეულ შერჩეულ ერთეულს უგზავნის საანგარიშო კვარტლის ან წლის კითხვარს. თქვენი პასუხები სხვების პასუხებს ემატება და ქვეყნდება მხოლოდ დარგობრივი აგრეგატების სახით. თქვენი კომპანიის სახელით არსად არაფერი ქვეყნდება.

კითხვარის შევსება უფასოა. უფასოა შევსებაზე კონსულტაციაც.

სამართლებრივი საფუძველი

მოქმედი კანონი „ოფიციალური სტატისტიკის შესახებ" მიღებულია 2023 წლის 31 მაისს და ძალაში შევიდა 2023 წლის 30 აგვისტოს, 2009 წლის 11 დეკემბრის კანონის ნაცვლად. იგი შემუშავდა იმისთვის, რომ ქვეყნის სტატისტიკური სისტემა შესაბამისობაში მოსულიყო ევროპის სტატისტიკის პრაქტიკის კოდექსთან და გაეროს ოფიციალური სტატისტიკის ფუნდამენტურ პრინციპებთან.

კანონის 25-ე მუხლი განსაზღვრავს რესპონდენტის უფლებებსა და ვალდებულებებს. სწორედ ის პასუხობს იმ კითხვებს, რომლებიც ბიზნესს რეალურად აწუხებს:

• მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირების რეესტრში რეგისტრირებული პირი ვალდებულია საქსტატის წერილობითი მოთხოვნის (მათ შორის ელექტრონული ფორმით) საფუძველზე წარადგინოს ხელთ არსებული ინფორმაცია, მატერიალური ან ელექტრონული სახით. ეს კონფიდენციალურ ინფორმაციასაც მოიცავს.
• შერჩეული რესპონდენტისთვის სტატისტიკურ გამოკვლევაში მონაწილეობა სავალდებულოა. უარის თქმის შესაძლებლობა არ არსებობს.
• წარდგენილი მონაცემები უნდა იყოს უტყუარი და სრული, საქსტატის მიერ დადგენილი ფორმითა და წესით.
• ვადებს საქსტატი განსაზღვრავს გამოკვლევის პერიოდულობის გათვალისწინებით, თუმცა ვადა არ შეიძლება იყოს მოთხოვნის ჩაბარებიდან 7 კალენდარულ დღეზე ნაკლები.
• მეწარმეთა რეესტრში რეგისტრირებულ ელფოსტაზე გაგზავნილი ელექტრონული შეტყობინება ოფიციალურად ჩაბარებულად ითვლება. თუ ამ მისამართს ორი წელია არ ამოწმებთ, ეს თქვენი პრობლემაა და არა საქსტატის.
• წერილის მიღებაზე უარის თქმის შემთხვევაში ის ჩაბარებულად ითვლება.
• ინფორმაციის წარუდგენლობა იწვევს პასუხისმგებლობას საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსით დადგენილი წესით.
• ადმინისტრაციული პასუხისმგებლობის დაკისრება პირს არ ათავისუფლებს ინფორმაციის წარდგენის ვალდებულებისგან. ჯარიმის გადახდის შემდეგაც კითხვარი შესავსებია.

ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ოქმს ადგენს და სასამართლოში წარადგენს თავად საქსტატი. ეს არ არის სანქცია, რომელიც შემოსავლების სამსახურის პირად აღრიცხვის ბარათზე გამოჩნდება.

კონფიდენციალურობა კანონისმიერი ვალდებულებაა

მთავარი მიზეზი, რის გამოც კომპანიები კითხვარის შევსებას აჭიანურებენ, არის ეჭვი, რომ ეს საგადასახადო შემოწმების შემოვლითი გზაა. ასე არ არის. კანონის IX თავი მკაცრია:

• კონფიდენციალურია ყველა მონაცემი, რომელიც სტატისტიკური ერთეულის პირდაპირ ან არაპირდაპირ იდენტიფიცირებას იძლევა. ამავე მიზეზით კონფიდენციალურად ითვლება 1-დან 3-მდე ერთეულის მომცველი აგრეგატებიც, ხოლო აღმასრულებელ დირექტორს შეუძლია ეს დაცვა უფრო დიდ აგრეგატებზეც გაავრცელოს.
• კონფიდენციალური მონაცემები გამოიყენება მხოლოდ სტატისტიკის წარმოების მიზნით. არასტატისტიკური მიზნით გავრცელება აკრძალულია.
• ინდივიდუალური მონაცემების გამოქვეყნება დასაშვებია მხოლოდ სტატისტიკური ერთეულის წერილობითი თანხმობით.
• იდენტიფიკატორების შემცველი ქაღალდის კითხვარები ნადგურდება შედეგების გამოქვეყნებიდან სამი თვის ვადაში.

საქსტატს არ აქვს უფლება თქვენი ინდივიდუალური მაჩვენებლები შემოსავლების სამსახურს გადასცეს საგადასახადო მიზნით.

ვის ეგზავნება კითხვარი

შერჩევა ხდება სტატისტიკური მეთოდით და არა განაცხადის საფუძველზე. თუ საქართველოში ხართ რეგისტრირებული და ეკონომიკურად აქტიური, შეიძლება მოხვდეთ შერჩევაში. პრაქტიკულად:

• მსხვილი საწარმოები, როგორც წესი, ყოველ პერიოდში იკვლევა, რადგან აგრეგატებში მათი წილი ძალიან დიდია შესაფასებლად.
• მცირე და საშუალო საწარმოები შერჩევით იკვლევა და შერჩევა როტირდება. წელს რომ მოხვდით, არ ნიშნავს, რომ მომავალ წელსაც მოხვდებით. ერთი წლის გამოტოვება არ ნიშნავს, რომ სიიდან ამოგიღეს.
• ინდივიდუალური მეწარმეები იღებენ საკუთარ, გამარტივებულ ფორმას.
• არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირები (ა(ა)იპ, ფონდები, ასოციაციები) ცალკე იკვლევა.
• უმოქმედო კომპანიებმაც უნდა უპასუხონ. ნულოვანი პასუხი სრულფასოვანი პასუხია და რამდენიმე წუთი სჭირდება. დუმილი პასუხი არ არის.

აღწერა ცალკე საკითხია. 29-ე მუხლის თანახმად, აღწერაში მონაწილეობა სავალდებულოა ყველა ფიზიკური და იურიდიული პირისთვის, შერჩევის გარეშე.

ძირითადი კითხვარები

საქსტატი ბიზნეს კითხვარებს ღიად აქვეყნებს, ასე რომ თქვენი ფორმის ნახვა მის მიღებამდეც შეგიძლიათ. ძირითადი ნაკრები:

თუ ამ დარგებში საქმიანობთ, ელოდეთ როგორც ზოგად, ისე დარგობრივ ფორმას.

ვადები

ერთიანი, ყველასთვის საერთო ვადა არ არსებობს. თითოეულ გამოკვლევას თავისი აქვს და თქვენთვის მნიშვნელოვანია ის თარიღი, რომელიც მიღებულ მოთხოვნაშია მითითებული, და არა ის, რასაც ზოგად სტატიაში წაიკითხავთ. ორი ორიენტირი:

• კანონისმიერი მინიმუმი არის ჩაბარებიდან 7 კალენდარული დღე. პრაქტიკაში საქსტატი უფრო ხანგრძლივ ვადას იძლევა, თუმცა მოკლე ვადა კანონიერია.
• წლიური გამოკვლევების ვადა, როგორც წესი, საანგარიშო წლის მომდევნო გაზაფხულსა და ზაფხულის დასაწყისშია. მაგალითად, ფინანსური საქმიანობის განმახორციელებელ საწარმოთა გამოკვლევას 20 მაისის ვადა ჰქონდა.

წაიკითხეთ ფორმის სატიტულო გვერდი. იქ წერია ვადა, საანგარიშო პერიოდი და ტერიტორიული ორგანო, რომელიც თქვენს წარდგენას ამუშავებს.

როგორ წარადგინოთ

სამი გზა არსებობს. რომელი მოქმედებს, დამოკიდებულია გამოკვლევაზე და იმაზე, როგორ დაგიკავშირდათ საქსტატი.

1. 1.ონლაინ. საქსტატის რესპონდენტთა პორტალი questionnaires.geostat.ge. დღეს ეს ბიზნეს გამოკვლევების ძირითადი არხია. სისტემა შევსების პროცესში ამოწმებს მონაცემებს, რაც უკუგდებულ წარდგენებს ამცირებს.
2. 2.ტერიტორიული ორგანო. მატერიალური ან ელექტრონული წარდგენა ფორმაზე მითითებულ რეგიონულ ქვედანაყოფში.
3. 3.ინტერვიუერის ვიზიტი. ზოგიერთი გამოკვლევა, განსაკუთრებით შინამეურნეობების, ტურიზმისა და სოფლის მეურნეობის, ადგილზე გროვდება.

საქსტატს აქვს საველე სამუშაოების კალენდარიც: surveycalendar.geostat.ge, სადაც ჩანს რომელი გამოკვლევაა მიმდინარე და როდის.

სანქცია უპასუხობისთვის

ინფორმაციის წარუდგენლობა ადმინისტრაციული სამართალდარღვევაა საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 177¹² მუხლით. სტრუქტურა ორსაფეხურიანია. პირველი ნაწილი ითვალისწინებს სამართალდამრღვევი მეწარმე სუბიექტის გაფრთხილებას და ერთი თვის ვადაში ინფორმაციის წარდგენის ვალდებულებას. მეორე ნაწილი გამოიყენება მაშინ, როცა ამის შემდეგაც არ სრულდება ვალდებულება, და ითვალისწინებს ჯარიმას. საქსტატის საკუთარ ანგარიშგებაში ეს თანხა 200 ლარადაა მითითებული.

ორი დათქმა, პირდაპირ. პირველი: 200 ლარი რეალური ღირებულება არ არის. რეალური ღირებულება ის არის, რომ საქმე ღია რჩება, გაფრთხილება აღრიცხულია, ვალდებულება ჯარიმის შემდეგაც რჩება (25-ე მუხლის მე-9 პუნქტი) და განმეორებითი უპასუხობა გაცილებით მეტ ყურადღებას იწვევს, ვიდრე ერთი საღამო მონაცემების შევსებაზე. მეორე: სანქციის ნორმები პერიოდულად იცვლება და ეს ციფრი წერის მომენტისთვის კოდექსის მოქმედ კონსოლიდირებულ ტექსტთან ვერ გადამოწმდა. სანამ თანხას დაეყრდნობით, ნახეთ 177¹² მუხლი matsne.gov.ge-ზე ან ჰკითხეთ თქვენს კონსულტანტს.

სად უშვებენ ბიზნესები შეცდომას

პრაქტიკული მიდგომა

კითხვარი მიაბარეთ იმას, ვისაც თქვენი აღრიცხვის მონაცემები აქვს, და არა იმას, ვინც ფოსტას ხსნის. შევსებული ფორმა და წარდგენის დადასტურება შეინახეთ წლის საბუღალტრო საქმესთან ერთად. როცა მომდევნო კვარტალური ფორმა მოვა, წინა თქვენი შაბლონია და პროცესი საათების ნაცვლად წუთებს წაიღებს.

თუ ბუღალტერია აუთსორსზეა, წერილობით დააზუსტეთ, სტატისტიკური ანგარიშგება ხელშეკრულების ფარგლებშია თუ არა. ეს ხშირად კლიენტსა და ბუღალტერს შორის იკარგება, და სწორედ ასე ჩნდება გაფრთხილება.

EFS Group უზრუნველყოფს საქსტატის სტატისტიკურ ანგარიშგებას ბუღალტრულ, საგადასახადო მომსახურებასა და სარასის ფინანსურ ანგარიშგებასთან ერთად, როგორც კომპანიებისთვის, ისე ინდივიდუალური მეწარმეებისთვის.

სტატია ზოგადი ხასიათისაა და არ წარმოადგენს იურიდიულ ან საგადასახადო რჩევას. ვადები, კითხვარების შინაარსი და სანქციების ოდენობა იცვლება. გადაამოწმეთ მოქმედი მდგომარეობა თქვენ მიერ მიღებულ კონკრეტულ მოთხოვნასა და კანონმდებლობის მოქმედ რედაქციასთან.